Pisałam już o tym czym jest niepełnosprawność jak jest postrzegana i jak się z nią „obchodzić” w poprzednich wpisach o niepełnosprawności ruchowej i niepełnosprawnościach sensorycznych. Teraz chciałabym Sama nie wiem czemu tak długo zwlekałam z poradnikiem odnośnie osób niepełnosprawnych intelektualnie.

W preambule Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych o Prawach Osób Niepełnosprawnych. czytamy, iż:

niepełnosprawność, jest pojęciem ewoluującym i że niepełnosprawność wynika z interakcji między osobami z dysfunkcjami, a barierami wynikającymi z postaw ludzkich i środowiskowymi, które utrudniają osobom niepełnosprawnym pełny i skuteczny udział w życiu społeczeństwa, na zasadzie równości z innymi osobami.

To najnowsza definicja niepełnosprawności. Zwraca uwagę nie tylko na ograniczenia fizyczne i mentalne człowieka, ale przede wszystkim na jego możliwości funkcjonowania w środowisku.

Kogo nazywamy niepełnosprawnym intelektualnie?

Zgodnie ustaleniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), niepełnosprawność intelektualna oznacza*:

znacznie poniżej przeciętnego obniżenie poziomu funkcjonowania intelektualnego oraz wyraźnie osłabione zdolności do przystosowania się do życia społecznego (tzw. zachowanie przystosowawcze), występujące u danej osoby przed 18 rokiem życia.

Naukowcy  podkreślają, że tylko wtedy można osobę uznać za niepełnosprawną intelektualnie, jeśli wszystkie trzy czynniki występują u niej jednocześnie.

Co to oznacza w praktyce? To że osobą niepełnosprawną intelektualnie nie jest np. człowiek źle przystosowany do pełnienia różnych ról w społeczeństwie, ale mający iloraz inteligencji w granicach normy lub powyżej. Nie jest także nią osoba z niższym ilorazem inteligencji, dobrze zaadaptowana społecznie.

Rodzaje niepełnosprawności intelektualnej:

Za osobę z niepełnosprawnością intelektualną uważamy tak, która w teście IQ Wechslera uzyskała poniżej 70 punktów:

stopień lekki – 69 – 55 IQ Wechslera.

Najczęściej spotykana forma niepełnosprawności, wynosi około 85% rozpoznań. Osoby niepełnosprawne intelektualnie w stopniu lekkim są samodzielne i potrafią funkcjonować w społeczeństwie. Mogą pracować, jednakże mają trudności z podejmowaniem decyzji dlatego nie powinny wykonywać zawodów w których własnie tego się wymaga.  Powodem tego jest fakt iż  nie osiągnęły etapu myślenia abstrakcyjnego w rozwoju poznawczym. Życie rodzinne przebiega bez trudności. Funkcjonują na poziomie 10-12 latków.

stopień umiarkowany – 54 – 35 IQ Wechslera.

Około 10% z wszystkich 4 typów niepełnosprawności intelektualnej to stopień umiarkowany. Do 9 roku życia rozwój dziecka jest prawidłowy, poza trudnościami w nabywaniu reguł społecznych. Dzieci mają problemy ze zrozumieniem czym jest lojalność, współdziałanie itp. Charakteryzuje ich również niezręczność fizyczna i powolny rozwój motoryczny. Osoby takie są w stanie nabyć umiejętności samoobsługowych, orientują się w dobrze znanym terenie. Najczęściej pracują w zakładach pracy chronionej. Ich funkcjonowanie można porównać do dziecka w wieku 6-9 letniego.

stopień znaczny – 34 – 20 IQ Wechslera

Objawy opóźnienia rozwoju psychofizycznego występują około 4-5. Mogą być samodzielne w czynnościach samoobsługowych, można wyuczyć ich drobnych czynności domowych. Nie są zdolne do nauki żadnego zawodu.  Nie przekraczają wieku umysłowego dziecka w normie intelektualnej w wieku 3-6-lat.

stopień głęboki – poniżej 20 IQ Wechslera

Osoby u których rozpoznano niepełnosprawność intelektualną w stopniu głębokim, mogą opanować tylko najprostsze czynności samoobsługowe. Zazwyczaj wraz z upośledzeniem w stopniu głębokim występują ciężkie wady neurologiczne i fizyczne. Potrzebują całodobowej opieki. Ich poziom intelektualny nie przekracza wieku umysłowego trzyletniego dziecka.

Jak się zachować w kontakcie z osobą niepełnosprawną intelektualnie?

Zasady są właściwie takie same. Pamiętać należy przede wszystkim o zachowaniu  szacunku wobec takiej osoby.

  • Jeśli mamy do czynienia z dorosła osobą zwracamy się zawsze formą grzecznościową Pan/Pani. Chyba że wyraźnym życzeniem osoby z niepełnosprawnością intelektualną jest żeby mówić jej po imieniu.
  • Zapytaj! zanim zdecydujesz się pomóc – to jest sztandarowa zasada w kontaktach z osobami z każda niepełnosprawnością. Najpierw pytaj, potem działaj. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną w nowym nieznanym im wcześniej miejscu i wśród osób, które widza po raz pierwszy mogą się czuć zagubione. Nawet jeśli środowisko w którym są jest im znane zazwyczaj potrzebują trochę więcej czasu żeby odpowiedzieć na zadane pytanie. Daj jej ten czas. 
  • Nie decyduj! Mów o skutkach, podpowiadaj, ale nie podejmuj za nią decyzji. Wyjaśniaj dlaczego nie możesz zgodzić się na jej prośbę. Tłumacz, dlaczego to robisz np. ze względu na jej bezpieczeństwo.
  • Osoby z niepełnosprawnościami posiadają swoją strefę intymną pisałam o tym szerzej w tym wpisie nie możesz jej przekraczać. Dotykanie, klepanie po plecach, chwytanie za dłoń bez pozwolenia może być niemiłe. Zdarzają się też odwrotne sytuacje, kiedy osoba z niepełnosprawnością intelektualną przekracza Twoja strefę intymną. Jeśli sobie tego nie życzysz powiedz o tym w jasnym przekazie.
  • Mów do osoby nie do opiekuna. W czasie rozmowy zwracaj się bezpośrednio do niej nie poprzez opiekuna. Czasami zdarzają się nadopiekuńczy rodzice, którzy dominują w rozmowie i chcą odpowiadać za dziecko, które może mówić. Ja zawsze zadaję pytanie jeszcze raz i czekam na odpowiedź osoby, która pytam „olewając” rodzica.
  • Komunikuj się prostymi zdaniami. Żeby zostać dobrze zrozumianym mów prostymi zdaniami i pytaj czy jesteś rozumiany.  Czasami osoby z niepełnosprawnością intelektualną, aby zadowolić rozmówcę, udzielają mu takich odpowiedzi, których on – ich zdaniem – oczekuje. Jeśli podejrzewamy, że mogła zaistnieć taka sytuacja, wtedy możemy zweryfikować jej odpowiedź pytając po jakimś czasie o to samo innymi słowami.
  • Nie rozumiesz, poproś o powtórzenie. Mowa niektórych osób z niepełnosprawnością intelektualną jest niewyraźna, nie bój się, że nie rozumiesz, poproś o powtórzenie.
  • Szanuj prawo do prywatności. Ta zasada również obowiązuje we wszystkich niepełnosprawnościach. Zanim dobrze nie poznasz osoby z niepełnosprawnością intelektualną (lub z inną niepełnosprawnością) nie zadawaj jej zbyt osobistych pytań. Zdarzają się też, że osoby niepełnosprawne są bardzo rozmowne i same bez pytania opowiadają historię swojej choroby i życia na pierwszym spotkaniu. Jeśli dla Ciebie taki temat jest krępujący, bądź nieinteresujący lub po prostu Cię męczy. W takiej sytuacji możesz zachować się asertywnie i wrócić do przewodniego tematu rozmowy zadając pytania nakierowujące.

Pamiętaj, że niepełnosprawność intelektualna nie jest chorobą, ale stanem umysłu** który wynika z powodu uszkodzenia lub nieprawidłowej budowy ośrodkowego układu nerwowego

#jakpomoczebyniezaszkodzic

 *International Classyfication of Impairments, Disabilities and Handicaps (1980). WHO, Geneve
** Międzynarodowa Liga na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym (ILSMH)